“Người ta bằng tuổi mày đã biết cơm nước, quét nhà mà vẫn học giỏi, còn mày thì làm đâu hỏng đấy mà học hành thì dốt nát, chỉ suốt ngày vẽ vời linh tinh.” - chị H. chê bai con mình trước mặt khách khi con lỡ tay làm vỡ chiếc bát. T. Anh, năm nay 13 tuổi, là một cô bé hoạt bát.

T. Anh thích vẽ, ước mơ của em là trở thành hoạ sĩ, nhưng mẹ em lại không ủng hộ điều đó. Mặc dù chị H. biết ước mơ của con và cũng biết con vẽ rất đẹp nhưng chị chỉ muốn con học tốt các môn học “chính” trên lớp. Do đó, chị luôn tìm cách chê bai việc vẽ của con để con từ bỏ ước mơ hoạ sĩ.

 “Cháu cảm thấy rất xấu hổ vì bị mẹ mắng trước mặt mọi người. Cháu rất buồn vì mẹ không hiểu cháu. Cháu thấy mình vô dụng và không được như mẹ mong đợi”. Những giọt nước mắt làm nhòe đi màu trên bức tranh T. Anh vẽ để tặng mẹ nhân ngày 20/10 sắp tới.

HÀO PHÓNG LỜI CHÊ

Câu chuyện T. Anh với tuổi thơ chìm đắm trong những lời chê bai của mẹ không hề mới mẻ hay xa lạ. Dù cho những đứa trẻ như T. Anh có cố gắng đến mấy cũng vẫn phải nhận về những lời chê bai, phủ nhận của cha mẹ. Thậm chí, các em còn phải nhận những lời chê bai nặng nề, bị đem so sánh với con vật.

Nhiều người cho rằng chê con là một cách giáo dục, giúp con trở nên khiêm nhường, bớt kiêu căng và biết cố gắng hơn. Vì vậy, dù trẻ có làm tốt thì họ vẫn luôn tìm ra những lời lẽ để chê bai con mình.

Lời chê bai

"Đứa trẻ nào cũng ghét bị chê bai"

W&K

Lời trách móc

"Có thế cũng không làm được?"

2000

68.4%

56.6%

trẻ em bị bạo hành
ở nước ta

trẻ em tại Việt Nam bị
bạo hành tinh thần ít nhất một lần 

trẻ em trên thế giới
bị bạo hành tinh thần

Khi trẻ bị cha mẹ của mình trách móc quá nhiều, con sẽ mất dần sự tự tin, thu mình lại trong vỏ ốc, hay nói dối và luôn sợ sệt, chống đối. Thậm chí là đánh lại người thân, bắt nạt bạn bè giống như chính hành động trách móc của bố mẹ dành cho họ. Từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả học tập, sự sáng tạo của trẻ. Nghiêm trọng hơn là tìm đến cái chết.

Khi cha mẹ buông ra những lời trách móc khó nghe, họ cho rằng đó là "roi vọt" cho con trưởng thành, thúc đẩy con tiến bộ hơn. Tuy nhiên, ngược lại, sự bạo hành ngôn ngữ này lại đánh vào lòng tự tin, lòng tự trọng của trẻ, tác động xấu đến não bộ đứa bé, ảnh hưởng đến cuộc sống của trẻ cả đời.

NGHIÊN CỨU CHO THẤY

Em T., 15 tuổi bừng tỉnh khi nghe thấy tiếng quát tháo của mẹ mình. Cho dù em đã giải thích rằng tối qua đã thức học đến 3 – 4h sáng mới đi ngủ nhưng mẹ em không chấp nhận lý do này và vẫn liên tục quát tháo: “Mày mà thức học thì điểm mày đã cao hơn chứ không như thế này”.

Theo lời kể của em T., mẹ em là một viên chức với học vấn cao nhưng luôn mắng mỏ em bằng những lời khó nghe như “đồ khốn nạn” hay luôn so sánh em với con nhà hàng xóm. Em T. luôn cảm thấy mình không được mẹ coi trọng như một con người, mẹ luôn xúc phạm em, xúc phạm cả ước mơ của em.

Nguyên nhân của việc mẹ em hành xử như thế này chỉ vì em bị điểm kém, vì ngủ quên hay do thức khuya. Cho dù em có đạt được điểm tốt nhưng mẹ chưa bao giờ thừa nhận những cố gắng của em, chưa khi nào em nhận được những lời động viên, khích lệ từ mẹ mà chỉ có quát tháo, chửi mắng rằng: “Sao mày không giỏi như con người ta? Cho mày đi học tốn cơm hại áo. Đồ đần độn”.

Lời xúc phạm

"Con mất dạy, học không lo học, lo ngủ suốt ngày!"

Tất cả những lời “yêu thương” đó của mẹ đã khiến T từ chán nản chuyển sang ghét bỏ mẹ. Em luôn cảm thấy mệt mỏi và áp lực khi ở nhà. Lâu dần, T. đã mắc chứng trầm cảm.

Không hiếm những câu chuyện tương tự như của em T kể trên xảy ra trong nhiều gia đình. Hằng ngày, ở đâu đó ta có thể tình cờ nghe thấy những lời tương tự.

ĐỪNG MANG NHỮNG LỜI CAY ĐỘC RA HÀNH HẠ CON

Tiến sĩ Ngô Thanh Huệ, Viện Tâm lý và Tâm thần học Việt - Pháp nhận định ở Việt Nam, bố mẹ hay mang tâm lý con mình đẻ ra thì thuộc quyền sở hữu của mình, phải nghe mình tuyệt đối. Nếu đứa trẻ làm trái ý, họ có thể lập tức kết tội đứa trẻ là "ngu dốt", "hư hỏng", "ăn hại". Họ cho rằng dạy con bằng cách “bôi nhọ” sẽ giúp con sợ mà bỏ những thói hư tật xấu. Thế nhưng, tác dụng hoàn toàn ngược lại.

Trẻ em dưới 18 tuổi là giai đoạn đang tiếp nhận các yếu tố xã hội để hình thành nên nhân cách. Bởi các em như một tờ giấy trắng với một tâm hồn non nớt và dễ bị tổn thương, nên những lời nói của người lớn có tác động rất rõ rệt trong việc hình thành nhân cách của các em sau này.

Thực ra con trẻ rất nhạy cảm đặc biệt với những lời nói sỉ nhục và dễ có phản ứng ngược lại với cha mẹ. Tiến sĩ Huệ cho biết chính sự chì chiết ấy của cha mẹ khiến trẻ bị mất thăng bằng, trở nên thất vọng về bản thân, xa lánh cha mẹ. Bên cạnh đó những từ ngữ bôi nhọ, sỉ nhục con càng làm đứa trẻ cảm thấy mình bị oan ức và tự khép chặt cánh cửa lòng mình lại. Đặc biệt, ở lứa tuổi học sinh dễ gây ra những hậu quả tiêu cực là tự tử.

Từ trước đến nay việc hủy hoại một đứa trẻ thực sự rất dễ dàng. Không phải trẻ em ngày nay yếu đuối về mặt tinh thần hay trẻ em ngày xưa mạnh mẽ hơn, mà chỉ là bây giờ, chúng ta mới nghiên cứu cảm xúc của trẻ để có thể thấy trẻ em nhạy cảm như thế nào, mới cảm nhận được tổn thương mà đứa trẻ phải chịu…

Nhóm thực hiện

1. Trương Phạm Trà My
2. Vũ Thu Huyền
3. Lê Thị Hồng Ngát

4. Hoàng Hà Phương
5. Phạm Anh Văn